به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خطوط؛ فرمانده کل قوا درباره اهمیت پروژه باور ۳۷۳ همان سامانه‌ای است که در اوج تحریم‌ها شکل گرفت و در مدت کوتاهی وارد تست‌های عملیاتی شد، فرمودند: من به این پروژه(باور۳۷۳) ایمان دارم. وزیر دفاع نیز در یکی از نشست خبری خود درباره این سامانه گفت: بسیاری از کشورها آرزو دارند یک نمونه از باور ۳۷۳ را داشته باشند. خبرگزاری فارس برای بررسی بیشتر و اطلاع از برخی ناگفته‌های این سامانه با امیر سرتیپ شاهرخ شهرام رئیس سابق صنایع الکترونیک (صا ایران) و رئیس گروه مشاوران وزیر دفاع گفت‌وگویی انجام داده که پایگاه خبری تحلیلی خطوط نیز به خاطر اهمیت موضوع با اندکی تلخیص نسبت به بازنشر آن در چند قسمت اقدام نموده است. قسمت اول این گفتگو به شرح ذیل تقدیم مخاطبان گرامی می شود:
فارس: توانمندی‌های پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران قبل از باور ۳۷۳ و بعد از این پروژه را بفرمائید. چرا نیروهای مسلح به سوی طراحی و ساخت سامانه‌ای مانند باور ۳۷۳ رفتند؟
امیر سرتیپ شهرام: شکل گیری تقاضای باور به حدود۱۰ سال قبل باز می‌گردد یعنی هنگامی که من معاون اجرایی قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص) بودم. البته لازم است در اینجا مطالبی درباره فرآیند تولید محصول برای نیروی مسلح توسط وزارت دفاع بیان کنم که این کار از دو مسیر انجام می‌شود.
نخست؛ خود وزارت دفاع بر حسب تحقیقاتی که انجام می‌دهد به نتیجه می رسد که تهدیدی وجود دارد و یک سامانه می‌تواند به این تهدید پاسخ بدهد. به همین دلیل، صنایع دفاعی به سراغ تحقیق و توسعه می‌رود و این محصول را به نقطه‌ای می‌رساند که یک نمونه اولیه از آن آماده می شود. آن زمان نیروی بهره بردار سامانه مذکور را دعوت کرده و با رد و بدل کردن برخی پیوست های فنی به این نتیجه می رسند که این سامانه با یک تغییرات جزئی و یا بدون تغییرات برای آن نیرو قابلیت استفاده دارد یا خیر.
ثانیا؛ یک نیرو بر اساس تحقیقاتی که احصاء کرده است به این نتیجه می رسد که به سامانه ای نیاز دارد که اکنون وجود ندارد و از وزارت دفاع درخواست می کند که یا آن سامانه را برای آن نیرو خریداری و یا تولید کند.
باور ۳۷۳ از این جنس بود و نیرو به این نتیجه رسید که اکنون سامانه S-۲۰۰ خود در برابر تهدیدات فعلی نیاز به بهبود و ارتقاء دارد و باید لایه‌های دیگری از تهدیدات را پوشش بدهد. اینجاست یک سند بیان نیاز آماده می‌شود یعنی وزارت دفاع از نیرو می‌خواهد تا سند بیان نیاز به این وزارت‌خانه ارائه دهد که در آن کلیاتی از نیازمندی های نیرو در زمینه‌ای خاص احصاء شود. وزارت دفاع، این سند بیان نیاز را اخذ کرده و برحسب آن یک پیوست فنی تولید می کند که این نهاد طبق مولفه ها و شاخصه‌هایی که یک نیرو برای یک تهدید خاص نیاز دارد قادر به تولید چنین محصولی است و آن را پیشنهاد دهد.
رد و بدل کردن این پیوست فنی چندین بار ادامه پیدا می‌کند تا بالاخره به نتیجه می‌رسند که سامانه‌ای که نهایی شد مورد نیاز نیرو است و ادعایی که وزارت دفاع می‌کند می‌تواند آن را تولید کند.
ماجرای طراحی و ساخت نخستین رادار بومی آرایه فازی ایران
ما در بحث تامین و خرید که موضوع دیگری است، ورود نمی‌کنیم. چرا که اصلاً چنین سامانه‌هایی را به ما نمی‌فروشند و فرآیند آن بسیار طولانی و زمان‌بر است. در واقع، سامانه باور ۳۷۳ در زمان امیر اسماعیلی از چنین مسیری شکل گرفت. در آن زمان درباره این سامانه چند جلسه سنگین در وزارت دفاع برگزار کردیم. امیر اسماعیلی من را به عنوان رابط وزارت دفاع و قرارگاه پدافند هوایی خاتم الانبیاء(ص) برای اجرای پروژه باور۳۷۳ معرفی کرده بود و کارهای بسیار خوبی انجام گرفت.
شاید دو سال طول نکشید که دوستان در صنایع الکترونیک شیراز گفتند ما یک نمونه رادار آرایه فازی با ۶۴ المان را برای این محصول آماده کردیم. مهم‌ترین کار این سامانه هم مربوط به طراحی و ساخت رادار آن بود. البته مباحث مربوط به لانچر و موشک هم جای خود را دارند.
ما در حوزه رادارهای آرایه فازی در حالت صفر مطلق بودیم؛ چون نه سامانه‌های داشتیم و نه فناوری رسیدن به آن را. نمونه ۶۴ المانی رادار آرایه فازی در کمتر از دو سال در صنایع الکترونیک شیراز آماده شد . من به اتفاق یک تیم متخصص به شیراز رفتیم تا عملکرد این رادار آرایه فازی را بررسی کنیم.
تیم طراح رادار مذکور آن را بر روی یک تپه مستقر کرده بودند و به ما گفتند که یک هدف را کشف و در اسکوپ رادار مشاهده کرده‌اند. ما که نگاه کردیم من حقیقتاً باورم نشد و به آنها گفتم اجازه دهید تا با SOC چک کنم که آیا این هدف، واقعی است یا خیر؟
به یکی از افرادی که همراه من بود گفتم شما با سامانه فرمانده کنترل شبکه یکپارچه پدافند هوایی این موضوع را تطبیق دهید تا مشخص شود آیا چنین کاری ممکن است یا خیر؟ او با SOC تماس گرفت و گفتند چنین هدفی در همان نقطه مورد گزارش رادار آرایه فازی وجود دارد.
ما بلافاصله گفتیم یک هدف دیگر را در جهتی متفاوت کشف کنید. حدودایک تا یک ساعت و نیم منتظر ماندیم تا یک هواپیمای گذری که در حال عبور از آن منطقه بود هم توسط این رادار کشف شد؛ باور کنید آن لحظه یکی از شیرین ترین لحظات ما پدافندی ها بود که به رادار آرایه فازی دست پیدا کرده ایم.
یک رادار آرایه فازی با هفت هزار المان یعنی 7 هزار چشم و ۷ هزار گیرنده و فرستنده و ۷ هزار رادار کوچک است که باید در کنار هم قرار گیرند تا بتوانند هدفی را با دقت بسیار بالا در فاصله دور به شما نشان بدهند. بنابراین، اجرای این کار با دقت بسیار بالا برای ما جالب بود چراکه این جوانان در اولین تجربه خود توانسته بودند چنین دستاوردی داشته باشند در حالی که ما تا پیش از آن زمان هیچ رادار آرایه فازی نداشتیم.
برد نخستین رادار آرایه فازی ایران۱۲۰ کیلومتر بود
فارس: برد اولین نمونه رادار ایرانی آرایه فازی چه میزان بود؟
امیر سرتیپ شهرام: برد اولین نمونه رادار ایرانی آرایه فازی که ۶۴ المان داشت حدود ۶۰ مایل یا ۱۲۰ کیلومتر بود.
فارس: امیر بفرمایید آزمایش اولین تجربه ایران در طراحی و ساخت رادار آرایه فازی در چه سالی انجام شد؟
امیر سرتیپ شهرام: این آزمایش در سال ۹۰ یا ۹۱ انجام شد یعنی حدود دو سال پس از اینکه سند بیان نیاز طراحی و ساخت سامانه باور ۳۷۳ به وزارت دفاع اعلام شده بود. گروه طراح و سازنده این سامانه از آن پس به سوی طراحی و ساخت توسعه المان ها، لانچرها، پست فرماندهی و ساخت موشک ها حرکت کردند.
سرتیم طراحی باور 373 یک جوان ۳۳ ساله بود
فارس: یکی از نکاتی که همواره از سوی فرمانده کل قوا و فرماندهان ارشد نیروهای مسلح نسبت به آن تاکید می‌شود، استفاده از نیروهای جوان و جوان‌گرایی است، آیا این نکته در پروژه باور 373 دیده می‌شود؟
امیر سرتیپ شهرام: نکته جالبی که درباره تیم طراح و سازنده سامانه باور ۳۷۳ وجود دارد این است که آنها تماماً جوان بودند و خدا را شاکر هستیم که توانستیم این روند را هر چند با سختی بسیار ولی توسط جوانان خود به سرانجام رساندیم.
مدیر گروه طراحی سامانه باور ۳۷۳ یک جوان دارای مقطع دکترا ۳۳ ساله بود که با چنین سن و سالی توانست طراحی و ساخت چنین ابرسامانه‌ای را در صنعت دفاعی مدیریت کند، کار بزرگ و خدایی بود.
صنایع دفاعی ایران چگونه به ساخت سامانه برد بلند پدافندی رسیدند؟
فارس: شما یکی از افرادی هستید که از ابتدای تقدیم سند بیان نیاز سامانه باور 373 پای کار طراحی و ساخت آن بودید. لطفاً قدری درباره تجربیاتی که از این پروژه حاصل شد، بفرمائید. آیا در روند انجام این پروژه شاهد ابتکاراتی هم بودید؟
امیر سرتیپ شهرام: یکی از دشواری‌های طراحی و ساخت سامانه برای ما کالیبره کردن و هماهنگ کردن اِلمان‌های رادار آرایه فازی بود چرا که تا پیش از آن هیچ تجربه ای در حوزه رادارهای آرایه فازی نداشتیم. هنگامی که می‌خواهید زیرساخت تولید یک فناوری «های ـ تک» را ایجاد کنید باید ابزار آزمایش، تست و کالیبره کردن آن را هم داشته باشید در صورتی که ما فاقد چنین ابزاری بودیم. هنگامی که المان‌ها زیاد شدند باید همه آنها با یکدیگر همسو و همگرا می شدند که تنظیم کردن این ها در یک برد طولانی به یک پایه فناوری قوی نیاز دارد. مدتی بیش از یک سال زمان بُرد تا این دستگاه آماده شد. آن زمان خودم وارد وزارت دفاع شده و مسئولیت جانشینی ریاست سازمان صاایران را بر عهده گرفته بودم. دوستان ما وسیله ای را طراحی کردند که بتوان با آن المان های این رادار را کالیبره کرد.
ما از این پروژه بازدید کردیم و شاهد بودیم که جوانان عزیزمان به چنین دستاوردی نایل آمده اند که دقت بسیار بالایی داشت، اما، باز هم برای ما صحه‌گذاری این موضوع که خود این دستگاه تا چه میزان کالیبره است نیز مسئله مهمی بود. چرا که شما با یک هدف متحرک در ارتفاع بسیار بالا سر و کار دارید، البته ما پیش از این هم چنین فناوری در اختیار نداشتیم و نمی توانستیم از جایی به صورت مهندسی معکوس و یا از روی اسناد خاص آن را تامین کنیم.
نیروهای ما که قرار بود اپراتور و کاربر سامانه پدافندی S-۳۰۰ باشند، دوره‌های مربوط به این سامانه را گذرانده بودند، اما سامانه ای را دریافت نکرده بودیم. اطلاعات این نیروها تنها دارایی ما بود که به سند و داکیومنت ما تبدیل شد.
جالب اینجا بود که اواسط کار قرارگاه پدافند هوایی از ما درخواست کرد از این مقدار فعلی هم برد و توانمندی سامانه را بیشتر در نظر بگیریم تا در سامانه باور با این پیوست فنی متوقف نشویم و سامانه مذکور قابل توسعه و بهبود باشد، یعنی اگر قرار شد که این سامانه ارتقاء پیداکند، آن‌گاه مجبور نباشیم سامانه دیگری بسازیم و نگوییم که برد اصلی باید دوباره ساخته شود.
پهپاد منهدم شده در تست دوم ارتقای باور 373 به برد 305 کیلومتر
با کمترین هزینه برد باور 373 به بیش از 300 کیلومتر رسید
فارس: شما اشاره کردید که قرارگاه پدافند در اواسط کار درخواست کرد تا سامانه باور 373 میزان برد بیشتری را پوشش دهد. اگر چنین درخواستی نبود امکان داشت که سامانه زودتر به محصول برسد؟
امیر سرتیپ شهرام: خود این موضوع مطالبه سختی از ما بود و از باوری که قرار بود به آن برسیم ما را عقب انداخت. البته این مطالبه حرف درست و بحقی بود چون ما از قرارگاه به آنجا رفته بودیم و می‌دانستیم این تهدید تا ۱۰ سال آینده ثابت نخواهد بود. لذا؛ امروز به جایی رسیدیم سامانه‌ای که قرار بود باور 373 که یک شیء را زیر ۲۰۰ کیلومتر هدف قرار دهد امروز اهدافی را در بالای ۳۰۰ کیلومتر هدف قرار می‌دهد و این ارتقاء و بهبود با کمترین هزینه انجام شد.
نیاز است برای رسیدن به چنین محصول و فناوری میان اپراتورها، پیشکسوتان دوران دفاع مقدس و جوانان مسلط به علم روز یک ارتباط تنگاتنگی وجود داشته باشد و این فضا توسط معاونت‌های ستاد وزارت دفاع و فرماندهان نیرو ایجاد شد. چراکه گاهی اوقات ممکن است یک تنش‌هایی به وجود آید. اما، قوت و قدرتی که میان فرماندهان هر دو طیف وجود داشت باعث شد چنین محصول ما به نتیجه برسد.
قسمت دوم این مطلب روزهای آتی منتشر خواهد شد...