حمزه علیپور، کارشناس امنیت بین‌الملل، دبیر دپارتمان غرب آسیا – اندیشکده روابط بین‌الملل
با توجه به منابع موجود، تشکیل یک ائتلاف نظامی جهانی مشابه آنچه علیه عراق (در سال ۲۰۰۳) یا یوگسلاوی انجام شد، علیه ایران در کوتاه‌مدت غیرمحتمل به نظر می‌رسد. با این حال، فشارهای دیپلماتیک و تحریمی یک ائتلاف محدودتر ادامه دارد.
عوامل کلیدی بازدارنده از تشکیل ائتلاف گسترده
مهم‌ترین دلایلی که شکل‌گیری یک ائتلاف تهاجمی جهانی را با مانع روبرو می‌کند، در جدول زیر خلاصه شده‌اند:
عواملی که ممکن است تنش را افزایش دهند
در مقابل، برخی عوامل می‌توانند زمینه را برای تشدید فشارهای بین‌المللی فراهم کنند:
– گسترش برنامه موشکی و هسته‌ای ایران: گزارش‌ها حاکی از آن است که ایران ذخیره موشکی سنگین خود را پس از درگیری اخیر به سرعت بازسازی کرده است. این موضوع به عنوان یک تهدید امنیتی توسط دشمنان ایران مطرح می‌شود و می‌تواند بهانه‌ای برای فشار بیشتر باشد.
– فشار دیپلماتیک و تحریمی مستمر: اروپایی‌ها (آلمان، فرانسه، بریتانیا) خواستار شفافیت بیشتردر برنامه هسته‌ای ایران و اعمال تحریم‌ها شده‌اند. این فشار اگرچه نظامی نیست، اما بخشی از یک ائتلاف محدود برای منزوی کردن ایران است.
– ناپایداری منطقه‌ای: وجود گروه‌های نیابتی و ترتیبات امنیتی پیچیده در منطقه می‌تواند به طور غیرعمدی به گسترش درگیری منجر شود، حتی اگر هیچ طرفی خواستار جنگ تمام‌عیار نباشد.
جمع‌بندی و چشم‌انداز محتمل
در مجموع، سناریوی یک حمله نظامی جهانی هماهنگ مشابه سال ۲۰۰۳ به عراق، به دلایل فوق در حال حاضر دور از ذهن است. چشم‌انداز محتمل‌تر شامل موارد زیر است:
– تداوم و احتمال تشدید فشارهای دیپلماتیک، تحریمی و اطلاعاتی توسط یک ائتلاف نسبتاً محدود متشکل از ایالات متحده، متحدان اروپایی و برخی کشورهای عربی.
– تلاش برای مهار نفوذ منطقه‌ای ایران از طریق فشار بر متحدان آن (مانند عراق) به جای حمله مستقیم.
– خطر تصادف یا اشتباه محاسباتی که می‌تواند به درگیری محدود دامن بزند، اما لزوماً به یک جنگ جهانی گسترده تبدیل نشود.
برای پیش بینی تحولات آتی، نیاز به بررسی دقیق موارد مطرح شده می باشد:
– گزارشهای آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای ایران.
– نحوه تعامل قدرت‌های بزرگ (مانند روسیه و چین) با ایران در شورای امنیت سازمان ملل.
– تحولات داخلی در کشورهای کلیدی منطقه مانند عراق و لبنان، و تأثیر آن بر معادلات امنیتی.