جمعه ۰۹ خرداد ۱۴۰۴
به گزارش پایگاه خبری تحلیلی خطوط، به مناسبت روز جهانی شهرها، با دکتر الهام فخاری، عضو دوره پنجم شورای شهر تهران، ری و تجریش و نایب رئیس پیشین کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورای شهر تهران دررابطه با اهمیت شهرها به گفتگو پرداختیم. آنچه در ادامه می‌خوانید نقطه نظرات ایشان نسبت به مدیریت شهری از ابعاد مختلف فیزیکی، فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و ...است.
فیزیکی- کالبدی
باید همواره از بعد فیزیکی درباره‌ی چرایی گسترش، توسعه عمودی یا افقی شهر، کیفیت زیرساخت‌ها، چگونگی ارتباط فیزیکی بخش‌های مختلف شهر و هماهنگی یا ناهماهنگی فیزیکی شهرها گفتگو و چاره‌جویی کرد
دکتر فخاری ابتدا با اشاره به اهمیت شهر از بعد فیزیکی- کالبدی گفت: نخستین و چه‌بسا عینی‌ترین بعد یک سکونتگاه جمعی، ساختار فیزیکی، طراحی فیزیکی و ساختار عینی آن است. شهرها کارکردی به مراتب فراتر از صرفا سکونتگاه دارند و افزون بر فراهم آوردن مکانی امن و بسنده برای گذراندن زندگی، بستری برای شکل‌گیری و پایدارسازی تعامل‌های اجتماعی و اقتصادی هستند. کیفیت زندگی شهروندان به طور مستقیم با چرایی و چگونگی گسترش فیزیکی کالبدی شهرها، ضرورت توجه به طرح‌های جامع، تفصیلی و برنامه‌های توسعه شهری در پیوند است. ازاین‌رو باید همواره از بعد فیزیکی درباره چرایی گسترش، توسعه عمودی یا افقی شهر، کیفیت زیرساخت‌ها، چگونگی ارتباط فیزیکی بخش‌های مختلف شهر و هماهنگی یا ناهماهنگی فیزیکی شهرها گفتگو و چاره‌جویی کرد.
اجتماعی-تعاملی
وی در ادامه به بعد اجتماعی-تعاملی اشاره کرد و افزود: مهم‌ترین بعد هر شهر، بعد اجتماعی تعاملی آن است که در دهه کنونی به ویژه بیشتر مورد توجه شهرسازان و معماران شهری قرار گرفته است. بعد فیزیکی و کالبد شهر نمی‌تواند فقط به فراهم ساختن خوابگاه یا برآورده کردن نیازهای پایه فیزیولوژیک بسنده شود؛ شهر با چگونگی تعامل و پیوندهای اجتماعی شهروندان معنا می‌یابد. در گزارش کار و کارنامه مدیران شهری هر دوره باید چگونگی توسعه و پایداسازی و بهبود تعامل اجتماعی مورد پرسش و سنجش قرار گیرد.
اگر به بعد اجتماعی- تعاملی شهرها توجه نشود، فشردگی، ترافیک، و چالش‌ها و تنش‌های زندگی در شهرها به‌ویژه کلان‌شهرها به افزایش اضطراب اجتماعی، ناسازگاری، افسردگی و تنهایی جمعی خواهد انجامید. این آسیب‌ها بر هویت گروهی و شهروندی، و تبدیل شهرنشین(کنش‌پذیر و مصرف‌کننده) به شهروند(کنش‌گر مسول و دارای حق) اثر منفی خواهد گذاشت.
اقتصادی
عضو پیشین شورای شهر تهران در ادامه به بعد اقتصادی اشاره کرد و گفت: شهرها بعد مهم دیگری دارند که هم بر بعد کالبدی و هم بر چگونگی طراحی و مدیریت شهری بر اقتصاد شهری اثرگذار است.
سیاست‌های اداره کردن شهرها ازجمله تامین درآمد شهرداری‌ها از گسترش عمودی یا افقی ساختمان‌ها، پروانه ساخت فروشی، تراکم‌فروشی منجر به غلبه اقتصاد و روش‌های مالی ناپایدار و ضد توسعه پایدار در شهرها شده‌اند
اقتصاد شهری با گردش مالی، تجارت و کسب‌وکارهای روستایی متفاوت است. هرچه شهرها بزرگ‌تر و پیچیده‌تر باشند لایه‌ها و پیچیدگی اقتصاد شهری هم متفاوت خواهد بود. اداره کردن شهرها به‌ویژه با اقتصاد شهری در پیوند است. سیاست‌های اداره کردن شهرها ازجمله تامین درآمد شهرداری‌ها از گسترش عمودی یا افقی ساختمان‌ها، پروانه ساخت فروشی، تراکم‌فروشی منجر به غلبه اقتصاد و روش‌های مالی ناپایدار و ضد توسعه پایدار در شهرها شده‌اند. به وضعیت تهران در دوره‌های مختلف و چگونگی تراکم‌فروشی، باغ‌تراشی و برج باغ‌‌سازی و پیامدهای ویرانگر بلندمدت این سیاست نگاه کنیم. از سویی این وضعیت را با سیاست‌های شهری در شهرهای توسعه‌یافته مقایسه کنیم می‌بینیم که روش‌های درآمدی پایدار در شهرداری‌ها، ازجمله بازیافت پسماند، پروانه‌های بهره‌برداری، کمک بودجه ملی، مانع دست‌اندازی به فضاهای همگانی شده و افزایش لجام‌گسیخته تراکم عمودی و افقی شهرها را مهار کرده است.
فرهنگی
فخاری در ادامه صحبت‌های خود به بعد فرهنگی پرداخت و بیان کرد: بعد دیگری که نباید فراموش کرد بعد فرهنگی است. از فرهنگ به‌عنوان شالوده و زیرساخت یاد شده و دربردارنده ارزش‌ها و باورها و رفتارهای بهنجار جمعی است. همان‌گونه که فرهنگ یکجانشینی با فرهنگ کوچ‌روی متفاوت است، فرهنگ زندگی شهری با فرهنگ زندگی روستایی ناهمگون است. مسئولیت‌ها و بایسته‌های زندگی در شهر در پیوند با گستردگی کالبدی، فشردگی، عمودی یا افقی بودن محله‌ها، ساختمان‌ها و تنوع اجتماعی است. پیشینه تاریخی برخی شهرها سرمایه متفاوتی برای شهر فراهم می‌کند و از سویی شهرهای نو و شهرک‌های تازه‌ساز ویژگی‌های فرهنگی خود را دارند.
هویت شخصی ما به‌ویژه از فرهنگ شهری و شهروندی اثر می‌پذیرد و مدیران شهری نباید به این بعد از شهر و اداره شهر کم‌توجه باشند
ازجمله نکته‌هایی که باید در ارزیابی و بازخواست دوره‌های مدیریت شهری به آن پرداخت میزان و گستردگی و دسترس‌پذیر زیرساخت‌های فرهنگی، توجه به گوناگونی فرهنگی در کلان‌شهرها، خدمات و فضاها و فرصت‌های فرهنگی برای همگان و تسهیلگری برای تجربه‌های همگانی فرهنگی در شهر است. هویت شخصی ما به‌ویژه از فرهنگ شهری و شهروندی اثر می‌پذیرد و مدیران شهری نباید به این بعد از شهر و اداره شهر کم‌توجه باشند.
سبک مدیریت شهرداران بر دلبستگی، درگیر بودن و همکاری شهروندان اثر می‌گذارد. میزان گسترش و پایداری طرح های شهری برای نمونه از بازیافت پسماند تا ترویج رفت و آمد پاک(دوچرخه یا مدهای ترکیبی) را ارزیابی کنیم؛ اگر کاری حتی خلاقانه پایدار نبوده باید هم در رویکرد و نگاه مدیران شهری و هم اعتماد و باور عمومی و فرهنگ شهروندی بازنگری کنیم.
نایب رئیس پیشین کمیسیون اجتماعی و فرهنگی شورای شهر تهران در صحبت پایانی خود متذکر شد: ما باید به تعامل و اثرگذاری رای و نظر شهروندان و شهرنشینان برای اداره شهرها بیشتر توجه کنیم، شهر را چیزی بیش از ساختار و حتی محتوای جمعیتی در نظر بگیریم و برای بهبود متوازن و توسعه پایدار با مسئولیت‌شناسی نسبت به آیندگان تلاش کنیم. سیاست‌زدگی و فرصت‌طلبی دوره‌ای روزبه روز به کالبد و هویت شهرهای ما و کیفیت زندگی شهروندان مان بیشتر آسیب می‌زنند و مردم را دچار فرسودگی روانی و اجتماعی و خستگی می‌کنند. این در حالیست که داشته‌ها، سرمایه‌ها و پیشینه تاریخی بسیاری از شهرهای ایران ظرفیت‌های بی‌مانندی برای توسعه پایدار هستند.