محسن راضی، کارشناس حوزه معدن
بحران در تامین مواد اولیه زنجیره آلومینیوم (دومین فلز پر مصرف دنیا، پس از آهن)
باتوجه به نیاز سالانه این زنجیره به:
۱) پودر آلومینا؛ ۱.۵ میلیون تن
۲) کک نفتی کلسینه شده؛۷۰۰هزارتن
۳) افزودنی (کریولیت، آلومینا فلوراید)؛۷۰هزارتن
و باعنایت به این موضوع که آلومینای ایران (جاجرم) تنها تولید کننده پودرآلومینا باظرفیت اسمی ۲۵۰ هزارتن ولی ظرفیت تولید واقعی آن بطورمتوسط ۲۰۰ هزار تن می‌باشد وایضا مقدار ۸۰ هزارتن آنرا برای تولید ۴۰ هزارتن شمش آلومینیوم، خودمصرف میکند که این خود یکی از معظلات ومصیبت‌های حادث شده این مجتمع تولیدی توسط مدیران ایمیدرو در گذشته بود، چرا که فلسفه وجودی این مجتمع تامین خوراک واحد‌هایی مثل ایرالکو، المهدی وسالکو بود نه تکمیل زنجیره، آنهم با وجود ناترازی برق و گاز در آن منطقه!
لذا کسر این مقدار از ظرفیت تولید مجتمع جاجرم، مقدار باقیمانده برای دیگر واحد‌های تولید فلز آلومینیوم چیزی در حدود ۱۲۰ هزارتن پودرآلومینا خواهد بود یعنی کمتر از ۱۰٪ نیاز کشوررا پوشش میدهد، که این فاجعه و نشان از بی توجهی و ترک فعل مسولین مرتبط با این صنعت می‌باشد
حال سوال این است که با تمام امکانات موجود در ایران که شامل مواد اولیه ارزان و نیرو‌های متخصص و نخبه، چرا در این بزنگاه جنگ وتحریم تمام واحد‌های تولیدی در این زنجیره اعم از بالا دستی و پائین دستی کاسه چه کنم چه کنم دستشون گرفتن؟! که با تمام مشکلات داخلی (ناترازی انرژی، نبود ارز، کمبود نقدینگی ریالی) مشکل خرید مواد اولیه (تحریم اقتصادی) و افزایش قیمت حمل (محاصره زمینی و دریایی) باعث وقفه در تولید و متعاقب آن تعدیل نیرو میگردد.
اما نکته قابل تامل وجود منابع معدنی و ارزان قیمت در ایران می‌باشد که بلااستفاده به حال خود رها شده و به دنبال خرید دلاری آن از خارج می‌باشیم که قطعا حاشیه سود این تعاملات برای برخی از مدیران منافع هنگفتی خواهد داشت.
منابع هیدروکربنی ارزان مثل؛ مشتقات نفتی (مازوت، وکیوم باتوم) مشتقات معدنی (قطران از زغالسنگ، گیلسونیت)
جهت تولید کک نفتی که متاسفانه با صرف بیش از ۱ میلیارد دلار درسال از هند و چین وارد میشود
وجود معادن نمک و فلورین تعطیل که می‌تواند چرخه تولید کریولیت و آلومینافلوراید راتضمین کند.
اما در چرخه تولید پودر آلومینا که بوکسیت با عیار بالای ۴۶٪ مدنظر واحد جاجرم می‌باشد دغدغه‌ای چندین ساله خط بایر موجود در مجتمع جاجرم می‌باشد که با تملک بیش از ۱۰ معدن بوکسیت در مناطق مختلف ایران، هنوز کم عیار بودن بوکسیت‌های شیلی عامل اصلی کاهش تولید تلقی میشود، که جدیدا با زیرپا گذاشتن قوانین زیست محیطی، برداشت از معدن تاش را برای یکسال مطالبه نموده‌اند.
اما نکته مهم وبشدت قابل تامل این است که خط بایر موجود در مجتمع جاجرم مربوط به ۵۰ سال پیش بوده و هیچ به‌روز‌رسانی نشده است، دلیل این ادعا فرار ۵۰٪ اکسید آلومینیوم خوراک ورودی به سد باطله می‌باشد
بله، طبق آنالیز خود مجتمع چیزی در حدود۲۰٪ اکسید آلومینیوم در دپوی ۲۰ میلیون تنی جاجرم جا خوش کرده
یعنی همین الان ۴میلیون تن پودر الومینا در کنار کارخانه رها گردیده
یعنی خوراک۲سال صنایع ایران!
حال چرا به رفع مشکل خط تولید اهتمام نمیورزیم و گلوگاه را پایین بودن عیار بوکسیت می‌پنداریم.
ما چه بوکسیت ۳۰٪ به خط تولید شارژ کنیم و چه بوکسیت ۵۰٪، بیش از نیمی از آن در محیط قلیایی اتوکلاو انحلال نیافته و مستقیما وارد سد باطله میگردد.
طبق استاندارد خطوط بایر باید این ۳ مولفه در اتوکلاو تثبیت شود:
۱) دما ۳۴۰ درجه سانتیگراد
۲) فشار۱۰۰ بار
۳) پ او هاش۱۴
تنها مولفه تثبیت شده poh می‌باشد وعدم رسیدن دما و فشار به محدوده تعیین شده باعث کاهش ریکاوری وفرار ۵۰٪ اکسید آلومینیوم به سد باطله میگردد
حال سوال این جاست که بهتر نیست مشکل خط تولید را برطرف کنیم و به بهانه کم عیار بودن بوکسیت، تمام معادن ایران را زخمی نکنیم؟
جالب اینکه ذخایر آلونیت ونفلین سینیت به فراموشی سپرده شده است!
ایده تأسیس اتاق فکر آلومینیوم در ایمیدرو وطرح احداث آلوم شهر برای رفع نیاز به پودر آلومینای کشور چی شد؟
قابل توجه مدیران وزارت صمت:
این کمبود (اکسید آلومینیوم گاما) فقط درراستای تولید فلز آلومینیوم می‌باشد و صنعت سرامیک و ساینده‌ها که بشدت به:
آلومینا تبولار
آلومینا فیوز
آلومینا آلفا
اکسید آلومینیوم قهوه‌ای
نیاز دارن، باید چکار کنیم؟